İslam’ın Ahlâki İlkeleri ve Günlük Hayatta “Ben Neyi Kaçırıyorum?” Hissi
İzmir’de yaşıyorum. 25 yaşındayım. Dışarıdan bakınca “rahat, esprili, hayatı akışına bırakan biri” gibi duruyorum ama içimde sürekli açık olan bir sekme var: “Acaba yanlış mı yaptım?” sekmesi.
Arkadaş ortamında genelde kahkaha atan kişi benim. Ama aynı gün içinde markette kasiyere “iyi günler” derken tonum fazla ciddi oldu diye 3 saat bunu düşünebiliyorum.
İşte tam bu zihinsel karmaşanın içinde bazen kendime şunu soruyorum:
İslam’ın ahlâki ilkeleri nelerdir?
Ve garip olan şu: Bu soru ders kitabı gibi duruyor ama gündelik hayatın içine düşünce bir anda “stand-up gösterisi + iç muhasebe seansı”na dönüşüyor.
Günlük Hayat, Ahlâk ve Benim Küçük Dramalarım
Değerli Istetasarim takipçileri, bu yazımızda “İslam’ın ahlâki ilkeleri nelerdir” ile ilgili sık sorulan soruları yanıtlıyoruz.
Dün sabah kahve almaya gittim. Barista “nasıl istersin?” dedi.
Ben de “orta şekerli olsun” dedim.
Sonra düşündüm:
“Orta şekerli… hayatım da öyle mi acaba?”
İşte böyle anlarda beynim gereksiz felsefe moduna geçiyor. Tam bu sırada İslam’ın ahlâki ilkeleri konusu aklıma geliyor. Çünkü aslında bu ilkeler, sadece büyük büyük sözler değil; sabah kahvesi siparişinden tut, arkadaşına attığın mesaja kadar her yerde.
Doğruluk (Sıdk) – Benim “Yarım Dakika Fazla Anlatma” Hastalığım
İslam ahlâkında doğruluk çok temel bir ilke. Ama ben bunu bazen fazla ciddiye alıyorum.
Geçen gün arkadaş ortamında biri “kaçta geldin?” dedi.
Ben de: “7:02’de indim otobüsten, 7:04’te yürümeye başladım, 7:09’da buradaydım.”
Herkes:
“Abi neden NASA verisi gibi anlatıyorsun?”
İç sesim:
“Doğru söyledim, sorun ne?”
Ama sonra fark ettim ki doğruluk sadece “yalan söylememek” değil, aynı zamanda gereksiz detayla insanları yormamak da olabilirmiş.
İşte İslam’ın ahlâki ilkeleri nelerdir? sorusunun ilk cevabı burada biraz beni terletiyor:
Doğruluk = sade, net, dürüst olmak.
Emanet (Güvenilirlik) – Arkadaşımın Bitkisini Öldürme Travmam
Bana bir kez arkadaşım kaktüs bırakmıştı.
“Bunu sulama çok az, ölmez bu” dedi.
Ben ne yaptım?
Tabii ki “az” kelimesini yanlış anladım ve aşırı motive oldum.
Sonuç: kaktüs öldü.
Arkadaşım:
“Bu nasıl oldu ya?”
Ben:
“Bitkisel dram yaşadık.”
Ama bu olay bana şunu düşündürdü: Emanet sadece fiziksel bir şeyi korumak değil, güveni korumak. İslam ahlâkında emanet, insan ilişkilerinin temel taşı gibi.
Şimdi biri bana çiçek verirse refleks olarak geri adım atıyorum.
Sabır (Sabr) – İzmir Trafiğiyle Maneviyat Eğitimi
İzmir trafiğinde sabır öğrenmeyen insan, hayatta hiçbir şey öğrenmemiş sayılabilir.
Bir gün araçta sıkıştım. Klima çalışmıyor. Önümde biri sürekli korna çalıyor.
İç sesim:
“Bu bir test mi? Yoksa hayat bana update mi yüklüyor?”
Tam o anda aklıma sabır geliyor.
İslam ahlâkında sabır, sadece beklemek değil; kontrolü kaybetmeden durabilmek.
Benim versiyonum:
“Dışarıdan sakin, içeriden ‘reset at’ butonu arayan insan.”
Alçakgönüllülük (Tevazu) – Selfie Çekerken Yakalanma Anı
Geçen hafta arkadaşlarla sahildeyiz. Fotoğraf çekiyoruz. Ben en iyi açıyı bulmaya çalışıyorum.
Arkadaşım:
“Biraz normal dur ya.”
Ben:
“Ben zaten normalim.”
Tam o sırada telefonun ön kamerasına bakıp poz ayarlarken bir turist grubu beni izliyor.
O an fark ettim: tevazu önemli.
İslam’ın ahlâki ilkeleri nelerdir? sorusunda tevazu, insanın kendini dev aynasında görmemesi demek. Ama ben bazen o aynayı yanlışlıkla “filtreli gerçeklik” moduna alıyorum.
Komşuluk, Empati ve İzmir Apartman Gerçeği
Apartmanda alt komşum var. Sabahları çok erken uyanıyor. Ben de doğal olarak uyanıyorum. Ama sorun şu: uyanmak istemiyorum.
Bir gün karşılaştık.
Komşu:
“Rahatsız oluyor musun?”
Ben:
“Yok yok… ben zaten hayatla genel olarak biraz rahatsızım.”
O güldü, ben düşündüm.
İslam ahlâkında komşuluk hakkı çok önemli. Empati kurmak, başkasının alanına saygı duymak…
Ama dürüst olayım: sabah 06:40’ta matkap sesi duyunca empatiyi bulmak biraz zor oluyor.
Öfke Kontrolü – Telefon Fırlatma Eşiği
Bir gün internet gitti.
Ben de o an insanlıktan çıktım sanırım.
Router’a baktım:
“Sen kimsin?”
Sonra iç ses:
“Dur. İslam ahlâkında öfke kontrolü var.”
Derin nefes aldım.
Router hâlâ çalışmadı.
Ama ben çalıştım: kendimi tutma modunda.
İslam ahlâkında öfkeyi yutmak, güçlü olmanın işareti. Benim versiyonum: “telefonu duvara atmadan önce 12 saniye beklemek.”
Adalet – Arkadaş Grubunda Pizza Dilimi Krizi
En ciddi ahlâk testi: pizza paylaşımı.
6 kişiyiz, 8 dilim pizza var.
Matematik başlıyor.
Bir arkadaş:
“Ben büyük dilim alırım çünkü çok açım.”
Ben:
“Ben de çok açım ama ben sessiz açım.”
İç ses:
“Bu adalet sınavı, dikkatli ol.”
İslam ahlâkında adalet, herkesin hakkını gözetmek demek.
Sonunda pizzayı eşit böldük. Ama içimde hâlâ “ben biraz daha küçük dilim mi aldım?” şüphesi var.
Gıybet – Grup Sohbetinin Sessiz Tehlikesi
Arkadaş grubunda bir sohbet açılıyor:
“Ya X var ya…”
Ben:
“Dur, dur, dur… bu konu gıybet mi?”
Herkes bir saniye duruyor.
Sonra konu değişiyor: hava durumu.
Ama içten içe biliyorum ki gıybet, çok kolay kayılan bir zemin. İslam ahlâkında bu konu ciddi bir uyarı alanı.
Benim çözümüm:
“Konuyu hemen kedi videosuna bağlamak.”
İyilik, Merhamet ve Minik İnsanlık Anları
Bir gün sokakta yaşlı bir amca poşet taşıyordu. Yardım ettim.
Amca:
“Allah razı olsun evladım.”
Ben:
“Ben aslında sadece markete gidiyordum ama tamam…”
Sonra düşündüm:
İyilik bazen büyük plan gerektirmiyor. Sadece fark etmek yetiyor.
İslam’ın ahlâki ilkeleri nelerdir? sorusunun en sade cevabı belki de bu:
İnsanı insan gibi görmek.
Istetasarim ekibi olarak “İslam’ın ahlâki ilkeleri nelerdir” konusunu sizlerle paylaşmaktan mutluluk duyduk. Sağlıklı ve mutlu günler!
İç Sesimle Sürekli Tartışma Hali
Benim zihnimde sürekli iki kişi var:
Biri:
“Takıl, hayat kısa.”
Diğeri:
“Evet ama ahlâk da önemli, dikkat et.”
Bu ikisi bazen aynı anda konuşuyor.
Mesela markette kasiyere teşekkür ederken biri diyor ki:
“Abartma.”
Diğeri:
“Güzel davran, insanlık önemli.”
Ben ortada kalıyorum.
Sonra genelde ikisine de uyuyorum ama biraz fazla düşünüyorum.
Sonuç Gibi Değil, Devam Eden Bir Hal
İslam ahlâkı dediğimiz şey aslında hayatın içine dağılmış küçük davranışlar bütünü. Ben bunu İzmir sokaklarında yürürken, arkadaşlarla kahve içerken, trafikte beklerken fark ediyorum.
Kimi zaman ciddiyetle, kimi zaman kendi saçmalıklarıma gülerek…
Ama her seferinde aynı yere çıkıyor:
Doğruluk, sabır, emanet, adalet, merhamet, tevazu…
Hepsi bir şekilde gündelik hayatın içine sızmış durumda.
Ve ben hâlâ bazen sabah kahvesini fazla düşünerek içiyorum.
Buna da Göz Atın: İslam'ın 5 temel ilkesi nelerdir ?